Schijnzelfstandigheid en de Wet DBA in 2026: wat het betekent voor jouw inkomen

Kort antwoord. Het handhavingsmoratorium op de Wet DBA is op 1 januari 2025 afgelopen. Sinds die datum kan de Belastingdienst naheffingen loonheffingen opleggen bij schijnzelfstandigheid. Sinds 1 januari 2026 kunnen daar vergrijpboetes bij komen als er sprake is van opzet of grove schuld. Verzuimboetes keren naar verwachting terug vanaf 2027. Voor jou als zzp’er betekent dat vooral dit: een inkomen dat aan een opdrachtgever hangt is kwetsbaarder geworden.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch of fiscaal advies. Voor jouw situatie kun je het beste een adviseur raadplegen.

Wat er precies veranderd is

Jarenlang gold er een handhavingsmoratorium. De regels bestonden, alleen werd er niet op gecontroleerd. Dat is voorbij.

Datum	Wat er geldt
1 januari 2025	Moratorium eindigt. Naheffingen loonbelasting en premies mogelijk over werk vanaf deze datum
1 januari 2026	Vergrijpboetes mogelijk bij aantoonbare opzet of grove schuld
2025 en 2026	Nog geen verzuimboetes. Dit is bewust een zachte landing
Vanaf 2027	Volledige handhaving, verzuimboetes komen terug

Belangrijk detail: naheffingen gelden alleen over werk dat na 1 januari 2025 is gedaan. De jaren daarvoor blijven buiten schot.

Tweede detail dat veel mensen missen: het moratorium gold voor opdrachtgevers. Zzp’ers zelf konden altijd al gecontroleerd worden.

Wanneer ben je schijnzelfstandige

Het gaat niet om wat er in je contract staat. Het gaat om hoe het in de praktijk werkt. De kern is of er een gezagsverhouding is en of je het werk persoonlijk moet doen.

Signalen die meewegen:

• Je werkt langdurig voor een opdrachtgever en haalt daar het grootste deel van je omzet
• Je krijgt aanwijzingen over hoe je het werk uitvoert, niet alleen wat het resultaat moet zijn
• Je werkt op vaste tijden, op locatie, met materiaal van de opdrachtgever
• Je doet hetzelfde werk als mensen die daar in loondienst zijn
• Je kunt je niet laten vervangen
• Je loopt geen ondernemersrisico

Een enkel signaal zegt weinig. Een stapel signalen samen zegt veel.

Waarom dit meer is dan een fiscaal verhaal

Voor veel zzp’ers gaat het gesprek over modelovereenkomsten en over of hun opdrachtgever nerveus wordt. Dat is het praktische deel.

Alleen ligt er een groter punt onder, en dat is dit. Als je inkomen voor het grootste deel uit een of twee opdrachtgevers komt, dan is dat inkomen niet van jou. Het is geleend.

Dat was voor 2025 ook al zo. Het verschil is dat opdrachtgevers nu een fiscale reden hebben om die relatie te beëindigen of om te zetten. Dat gebeurt inmiddels ook: in de zorg, in IT, in het onderwijs.

Dit klinkt misschien hard. Alleen is het beter om dit te weten voordat er een mail komt dan erna.

Wat je eraan kunt doen

Er zijn twee sporen en ze sluiten elkaar niet uit.

Spoor 1. Zorg dat je opdrachten kloppen.

1. Leg vast wat het resultaat is dat je oplevert, niet welke uren je aanwezig bent
2. Werk voor meer dan een opdrachtgever
3. Zorg dat je eigen materiaal, eigen verzekering en eigen risico hebt
4. Bekijk de modelovereenkomsten op de site van de Belastingdienst
5. Bespreek het met je opdrachtgever voordat die het zelf oppakt

Spoor 2. Bouw inkomen dat niet aan je uren hangt.

Dit is het spoor dat de meeste mensen te lang uitstellen. Je hebt jarenlang kennis opgebouwd. Die kennis verkoop je nu per uur, aan een partij. Diezelfde kennis kun je ook omzetten in iets dat je een keer maakt en daarna vaker verkoopt.

Een e-book, een korte cursus, een template, een programma. Het maakt in het begin weinig uit welke vorm. Het maakt wel uit dat het los staat van jouw beschikbaarheid en los van een opdrachtgever.

Dat gaat niet vanzelf en het gaat niet snel rijk maken. Het is wel het enige inkomen waar geen andere partij de stekker uit kan trekken.

Hoe je met dat tweede spoor begint

Je hoeft je opdrachten niet op te zeggen. Sterker, die opdrachten zijn je startbaan.

1. Kies wie je helpt. Niet iedereen. Een groep waar je de taal van spreekt, meestal de groep waar je nu al voor werkt.
2. Toets of ze het willen kopen. Praat met vijf mensen uit die groep. Leg een concreet aanbod voor. Als niemand aanhaakt, dan heb je een week verloren in plaats van drie maanden.
3. Maak de eerste versie klein. Iets dat je in weken af hebt, niet in maanden. Je eerste product is je startpunt.
4. Verkoop het aan de mensen met wie je sprak. Je eerste verkoop is geen geld. Het is het bewijs dat dit kan.
5. Bouw daarna pas uit.

Veelgestelde vragen

Krijg ik als zzp’er zelf een boete bij schijnzelfstandigheid?
De naheffing loonheffingen gaat naar de opdrachtgever. Voor jou zit het risico vooral in het kwijtraken van ondernemersaftrek en in het verliezen van de opdracht.

Geldt dit met terugwerkende kracht?
Naheffingen gelden over werk vanaf 1 januari 2025. Eerdere jaren zijn beschermd, behalve bij kwaadwillendheid.

Is een modelovereenkomst genoeg?
Nee. De praktijk telt zwaarder dan het papier. Een modelovereenkomst die niet klopt met hoe je werkt biedt geen bescherming.

Wat als mijn opdrachtgever de samenwerking stopt?
Dan valt er inkomen weg dat je niet zelf in de hand had. Dat is precies waarom het tweede spoor de moeite waard is, ook als het nu goed gaat.

Moet ik in loondienst als ik maar een opdrachtgever heb?
Niet automatisch. Het aantal opdrachtgevers is een signaal, geen regel. De combinatie van signalen bepaalt het beeld.

Wat je nu kunt doen

Zet twee dingen op papier. Eén: welk deel van je omzet komt uit je grootste opdrachtgever. Twee: welke kennis je hebt die iemand anders zou willen kopen zonder dat jij erbij zit.

Bij het eerste getal weet je hoe kwetsbaar je bent. Bij het tweede weet je waar je kunt beginnen.

Lees ook

• Zzp naast je baan: zo begin je ernaast
• Digitaal product maken: het stappenplan van idee naar eerste verkoop
• Btw op digitale producten: 9 of 21 procent?

De volgende stap

Wil je zien hoe dit er voor jou uitziet, dan staat de gratis mini-training klaar. Zes korte video’s over hoe je van je kennis een product maakt dat verkoopt. Je hebt er een mailadres voor nodig en verder niets.

Bronnen

• ZiPconomy, Handhaving schijnzelfstandigheid in 2026: wat wordt anders en wat niet
• Belastingdienst, informatie over de Wet DBA en modelovereenkomsten
• ZZP Nederland, Kabinet stelt boetes bij schijnzelfstandigheid ook in 2026 uit